IEŚW, ul. Niecała 5, 20-080 Lublin, tel. +48 81 532 2907, iesw@iesw.lublin.pl
Projekt

Polska-Rosja: czy fatalizm wrogości? O nowe ujęcie historii

Organizatorzy Ministerstwo Spraw Zagranicznych RP
Instytut Europy Środkowo-Wschodniej
Czas trwania Od 2012 r.
Ogólna koordynacja prof. Jerzy Kłoczowski (IESW) i prof. Aleksandr Oganowicz Czubarian (IHP RAN)
Kierownictwo naukowe prof. Mirosław Filipowicz (KUL, IESW)
Kontakt Andrzej Deryło
tel./fax (+48) 81 534 72 31
e-mail: ad@iesw.lublin.pl
Informacje o etapach projektu
Projekt współfinansowany przez Ministra Spraw Zagranicznych RP w ramach programu „Współpraca w dziedzinie dyplomacji publicznej 2012”.

24-28 lipca 2012 r.

W dniach 24-28 lipca 2012 r. w Moskwie przebywali: prof. Jerzy Kłoczowski, dyrektor IEŚW, prof. Mirosław Filipowicz, pełnomocnik dyrektora IEŚW, i prof. Hubert Łaszkiewicz. Delegacja IEŚW podpisała w dn. 24 lipca br. w Ambasadzie RP trzyletnią Umowę o współpracy naukowej pomiędzy Instytutem Europy Środkowo-Wschodniej a Instytutem Historii Powszechnej Rosyjskiej Akademii Nauk. Sygnatariuszami Umowy byli prof. Jerzy Kłoczowski i prof. Aleksandr Oganowicz Czubarian, dyrektor Instytutu Historii Powszechnej RAN, członek rzeczywisty RAN. Podpisano też Protokół dodatkowy poświęcony wspólnie realizowanemu projektowi „Polska – Rosja: jak przełamać fatalizm wrogości? O nowe ujęcie historii”. Na realizację tego projektu IEŚW uzyskał w 2012 r. grant z Ministerstwa Spraw Zagranicznych.

W trakcie pobytu w Moskwie przeprowadzono rozmowy robocze poświęcone dalszym etapom realizacji projektu i przygotowaniu kolejnych spotkań (w końcu września w Moskwie, następnie w listopadzie i grudniu w Lublinie). W składzie polskiej grupy roboczej pracującej nad projektem znaleźli się: prof. Hubert Łaszkiewicz (KUL, IEŚW), prof. Rafał Wnuk (KUL), prof. Wiesław Caban (Uniwersytet Jana Kochanowskiego w Kielcach), prof. Zbigniew Opacki (Uniwersytet Gdański), prof. Rafał Stobiecki (Uniwersytet Łódzki), dr Piotr Głuszkowski (Centrum Polsko-Rosyjskiego Dialogu i Porozumienia, do niedawna pracownik przedstawicielstwa PAN w Moskwie). Do grona konsultantów projektu zaproszono prof. Andrzeja Walickiego, prof. Wiktorię Śliwowską, prof. Jerzego W. Borejszę i prof. Andrzeja Nowaka. Pracami polskiej grupy kieruje prof. Mirosław Filipowicz (KUL, IEŚW).

W składzie rosyjskiej grupy roboczej znaleźli się: prof. Wiktor Władimirowicz Iszczenko (wicedyrektor Instytutu Historii Powszechnej RAN), prof. Natalia Sergiejewna Liebiediewa (IHP RAN), prof. Maria Wojttowna Leskinen (Instytut Słowianoznawstwa RAN), prof. Aleksiej Leonidowicz Riabinin (Instytut Studiów Wschodnich RAN i Wyższa Szkoła Ekonomiki w Moskwie), prof. Aleksandr Władlenowicz Szubin (szef Centrum Historii Rosji, Ukrainy i Białorusi IHP RAN). Pracami rosyjskiej grupy roboczej kieruje prof. Leonid Jefremowicz Gorizontow, szef Centrum Historii Polski i Stosunków Rosyjsko-Polskich w IHP RAN.

Zgodnie z Umową, ogólny nadzór nad współpracą IEŚW i IHP RAN będą sprawować dyrektorzy Instytutów, profesorowie J. Kłoczowski i A. Czubarian.

Projekt przewiduje przygotowanie w ciągu dwóch-trzech lat antologii wypisów z tekstów źródłowych i literatury dotyczącej stosunków polsko-rosyjskich, ich historii, a także wzajemnego oglądu obu krajów. Będzie ona przeznaczona dla nauczycieli historii, ale też dla polskich i rosyjskich studentów. Przewidziane jest też przygotowanie rekomendacji metodycznych dla polskich i rosyjskich nauczycieli historii, organizowanie roboczych spotkań, seminariów, wykładów. Warto podkreślić, że polscy historycy będą mieli okazję do osobistego kontaktu z rosyjskimi nauczycielami historii, podobnie jak historycy rosyjscy spotkają się z polskimi nauczycielami. Strony zobowiązały się też do popierania wzajemnej publikacji prac, wymiany literatury naukowej i ułatwiania wzajemnego dostępu do archiwów w Polsce i Rosji.

W trakcie pobytu w Moskwie polska delegacja miała też okazję odwiedzić klasztory Doński i Nowodiewiczy i usytuowane przy nich cmentarze. zdjecie z uroczystości, 22kB
Na cmentarzu dońskim złożono kwiaty na symbolicznych grobach gen. Leopolda Okulickiego i Stanisława Jasiukowicza.

07-11.10.2012

W dniach 7-11 października 2012 r. pracownicy Instytutu Europy Środkowo-Wschodniej przebywali w Moskwie z wykładami i spotkaniami realizowanymi w ramach projektu „Polska–Rosja: czy fatalizm wrogości? O nowe ujęcie historii”. W skład delegacji weszli: prof. Mirosław Filipowicz – kierownik naukowy Projektu, prof. Hubert Łaszkiewicz – członek polskiej grupy roboczej, Andrzej Deryło – kierownik ds. współpracy międzynarodowej w Projekcie, a poza pracownikami IEŚW – członkowie polskiej grupy roboczej: prof. Rafał Wnuk (KUL) oraz prof. dr hab. Rafał Stobiecki (UŁ).

Członkowie polskiej grupy roboczej wygłosili w Moskwie następujące referaty:

Prof. Rafał Wnuk:

  • Образ Второй мировой войны в музеях Центральной и Восточной Европы: Москва, Варшава, Киев, Минск, Вильнюс
  • Модели поведения граждан Второй Речи Посполитой в 1939-1945 годы

Prof. Mirosław Filipowicz:

  • Н.Рязановский против О. Халецкого. Споры о прошлом Польши и России в США времен „холодной войны”
  • История одного любовного романа: Сливовские и Россия

Prof. Hubert Łaszkiewicz:

  • Революция и преемственность в истории России и Польши
  • Иван Сусанин спрашивает дорогу. Россия и Речь Посполитая в XVII веке

Prof. dr hab. Rafał Stobiecki:

  • Освещение истории Польши в советских учебниках периода сталинизма
  • Национальный и имперский нарративы: Польско-российский спор в исторической науке XIX-XX веков.

Wykłady odbywały się w Wyższej Szkole Ekonomiki, Rosyjskim Państwowym Uniwersytecie Humanistycznym oraz Instytucie Historii Powszechnej Rosyjskiej Akademii Nauk.

W Moskwie przebywali także uczestnicy Projektu zaangażowani w jego realizację – nauczyciele historii z Lublina i woj. lubelskiego: Marek Chodowski (I LO im. S. Staszica w Lublinie), Krzysztof Styczyński (III LO im. Unii Lubelskiej w Lublinie), dr Grzegorz Gębka (dyrektor IV LO im. Stefanii Sempołowskiej w Lublinie), Zbigniew Jakuszko (dyrektor V LO im. Marii Skłodowskiej-Curie) oraz dr Arkadiusz Jastrzębski (LO im. Organizacji Narodów Zjednoczonych w Biłgoraju). Grupa nauczycieli uczestniczyła w wykładach prowadzonych przez członków polskiej grupy roboczej.

Najważniejszym punktem pobytu w Moskwie było spotkanie z nauczycielami historii z Moskwy i Rosji, członkami rosyjskiej grupy roboczej oraz pracownikami Instytutu Historii Powszechnej Rosyjskiej Akademii Nauk. Spotkanie odbyło się w środę, 10 października, w Instytucie Historii RAN. Spotkanie otworzył prof. Aleksander O. Czubarjan – członek rzeczywisty Rosyjskiej Akademii Nauk i dyrektor Instytutu Historii RAN.

Podczas spotkania omówiono stan realizacji Projektu: prof. Mirosław Filipowicz zaprezentował założenia antologii tekstów źródłowych i wypisów z literatury, jaka ma być przygotowana w kolejnych latach pracy nad Projektem, zaś prof. Leonid Gorizontov przedstawił i poddał pod dyskusję projekt założeń rekomendacji metodycznych dla nauczycieli historii.

Następnie rozpoczęła się dyskusja wokół problemów związanych z nauczaniem historii w obu krajach i przedstawianiem stosunków polsko-rosyjskich na przestrzeni wieków w szkołach w Polsce i w Rosji. Wskazano największe braki i problemy związane z nauczaniem historii w szkołach średnich i gimnazjach, problemy z dostępem do dobrej jakości pomocy naukowych dla nauczycieli.

21-24.11.2012 Warsztaty, spotkania i wykłady

Afisz, 11kB

Program pobytu w Polsce delegacji z Rosji w ramach realizacji projektu „Polska – Rosja: czy fatalizm wrogości? O nowe ujęcie historii”

Środa 21.11.2012

15:00 – 16:00 Instytut Europy Środkowo-Wschodniej - spotkanie robocze

16:30 – 18:00
Katolicki Uniwersytet Lubelski Jana Pawła II, Collegium Norwidianum, s. 107 CN
prof. Leonid Gorizontow, Polacy w imperium rosyjskim: problem wyboru drogi.
Wykład w j. polskim
Zapis wideo cz.1 wykładu w serwisie Youtube
Zapis wideo cz.2 wykładu w serwisie Youtube
nagranie wykładu (MP3)

Czwartek 22.11.2012

11:15 – 12:45
III Liceum Ogólnokształcące im. Unii Lubelskiej w Lublinie
Warsztaty dla nauczycieli – odpowiedzialny: Krzysztof Styczyński
W programie m.in.: lekcja pokazowa, zasady działalności szkół średnich w Polsce, podstawa programowa dla nauczania historii i wiedzy o społeczeństwie w Polsce

13:00 – 14:30
Instytut Historii, Uniwersytet Marii Curie-Skłodowskiej, s. 30 (parter)
prof. Aleksander Szubin, Rewolucja lutowa 1917 roku: graficzna metodyka prezentacji.
Wykład w j. rosyjskim z tłumaczeniem
Zapis wideo wykładu w serwisie Youtube
nagranie wykładu (MP3)


16:00 – 17:00
Instytut Europy Środkowo-Wschodniej
prof. Aleksiej Riabinin, Rosja i Polska pomiędzy Wschodem i Zachodem: punkt widzenia badacza Wschodu.
Wykład w j. rosyjskim z tłumaczeniem
Zapis wideo wykładu w serwisie Youtube
Zapis wideo dyskusji w serwisie Youtube
nagranie wykładu (MP3)
nagranie dyskusji po wykładdzie (MP3)

17:15 – 18:15
Instytut Europy Środkowo-Wschodniej
prof. Aleksander Szubin, Polska we współczesnych rosyjskich podręcznikach historii XX wieku
wykład w j. rosyjskim z tłumaczeniem
Spotkanie przewidziane jest dla nauczycieli z Rosji i z Polski uczestniczących w projekcie „Polska – Rosja: czy fatalizm wrogości? O nowe ujęcie historii” oraz dla szerszego grona nauczycieli z Polski.
Zapis wideo cz.1 wykładu w serwisie Youtube
nagranie wykładu (MP3)

Piątek 23.11.2012

10:00 – 13:45
Liceum Ogólnokształcące im. Organizacji Narodów Zjednoczonych w Biłgoraju
Warsztaty dla nauczycieli – odpowiedzialny: Arkadiusz Jastrzębski
W programie: spotkanie z Dyrekcją szkoły, zasady działalności szkoły charakterystyczne dla dużego ośrodka edukacyjnego skupiającego młodzież z wielu okolicznych mniejszych miejscowości

16:00 – 17:00
Instytut Europy Środkowo-Wschodniej
prof. Leonid Gorizontow, Aleksander Hercen jako historyk wspolczesnosci: watki polskie
wykład w j. polskim
Wykład przewidziany jest dla nauczycieli z Rosji i z Polski uczestniczących w projekcie „Polska – Rosja: czy fatalizm wrogości? O nowe ujęcie historii” oraz dla szerszego grona nauczycieli z Polski.
Zapis wideo wykładu w serwisie Youtube
Zapis wideo dyskusji w serwisie Youtube
nagranie wykładu (MP3)
nagranie wykładu (MP3)

17:30 – 19:00
Instytut Europy Środkowo-Wschodniej
Okrągły stół dla członków Rosyjskiej i Polskiej Grupy Roboczej oraz dla nauczycieli historii i wiedzy o społeczeństwie z Rosji i z Polski

Sobota 24.11.2012

15:30 – 18:00
Instytut Europy Środkowo-Wschodniej okrągły stół dla członków Rosyjskiej i Polskiej Grupy Roboczej oraz dla nauczycieli historii i wiedzy o społeczeństwie z Rosji i z Polski

Polska-Rosja: czy fatalizm wrogości?
Podsumowanie pierwszego etapu projektu.

Celem projektu jest intensyfikacja dialogu historyków polskich i rosyjskich, w tym polskich i rosyjskich nauczycieli historii, a także przygotowanie pomocy naukowych, które posłużyłyby polskim i rosyjskim nauczycielom. Projekt jest realizowany we współpracy Instytutu Europy Środkowo-Wschodniej w Lublinie i Instytutu Historii Powszechnej Rosyjskiej Akademii Nauk w Moskwie.

Pierwszy etap Projektu zakończył się w grudniu 2012 r. Dzięki grantowi uzyskanemu w MSZ mogliśmy odbyć seminaria w Moskwie i w Lublinie, zorganizować wykłady polskich historyków w Moskwie i rosyjskich historyków w Lublinie, a także doprowadzić do bezpośredniego kontaktu polskich i rosyjskich nauczycieli historii. Co warto podkreślić, udało się nam dotrzeć do czołowych moskiewskich szkół wyższych i ich studentów (mieliśmy wykłady i spotkania w prestiżowej Wyższej Szkole Ekonomiki, w Państwowym Uniwersytecie Humanistycznym, a także w Instytucie Historii Powszechnej RAN), zaś nasi rosyjscy partnerzy wystąpili z wykładami nie tylko w IEŚW, lecz także w Katolickim Uniwersytecie Lubelskim i Uniwersytecie Marii Curie-Skłodowskiej.

Projekt był próbą zmiany istniejących w obu społeczeństwach stereotypów we wzajemnym postrzeganiu wspólnej historii. W wyniku jego realizacji powstał bardzo poważny zespół specjalistów w dziedzinie historii stosunków polsko-rosyjskich, który daje znakomite podstawy do próby zmiany funkcjonujących w społeczeństwach obu państw stereotypów i przekłamań w postrzeganiu wspólnych relacji na przestrzeni wieków. Zespół ten tworzą najwybitniejsi specjaliści z obu krajów, których współpraca daje duże szanse na zmianę istniejących stereotypów, na wprowadzenie do publicznej debaty naukowej, uniwersyteckiej i szkolnej bardziej empatycznego spojrzenia na wzajemne polsko-rosyjskie relacje.

Projektem ze strony polskiej kieruje prof. Mirosław Filipowicz, historyk historiografii zajmujący się m.in. postrzeganiem dziejów Rosji w historiografii polskiej, amerykańskiej i zachodnioeuropejskiej (KUL i IEŚW), zaś ze strony rosyjskiej prof. Leonid Gorizontow (IHP RAN), szef Centrum Badań nad Historią Polski w RAN, najbardziej w Rosji znany badacz dziejów Polski w XIX wieku. W składzie polskiej grupy roboczej znaleźli się: prof. Wiesław Caban, historyk XIX wieku, zajmujący się m.in. rolą Polaków w armii rosyjskiej i szeroko pojętym wkładem Polaków w modernizację Rosji przed I wojną światową (UJK, Kielce), prof. Rafał Stobiecki, historyk historiografii, autor ważnych prac poświęconych m.in. historiografii sowieckiej okresu stalinowskiego (UŁ), prof. Hubert Łaszkiewicz, dziekan WNH KUL, kierownik Katedry Historii Europy Wschodniej, badacz epoki wczesnonowożynej (KUL, IEŚW), prof. Rafał Wnuk, historyk XX wieku, komparatysta, (KUL, Muzeum II Wojny Światowej), dr Piotr Głuszkowski, autor monografii poświęconej Bułharynowi (Centrum Polsko-Rosyjskiego Dialogu i Porozumienia). W składzie rosyjskiej grupy roboczej są dobrze w Polsce znani badacze: prof. Natalia Lebiediewa, zasłużona dla odkłamywania sprawy katyńskiej (IHP RAN), prof. Maria Leskinen, historyk epoki wczesnonowożytnej, komparatystka (IS RAN), prof. Aleksiej Riabinin, badacz historii krajów Wschodu, a także specjalista w zakresie komparatystyki i tzw. konfliktologii historycznej (Wyższa Szkoła Ekonomiki), prof. Aleksander Szubin, wcześniej pracujący nad wspólnymi projektami rosyjsko-ukraińskimi i rosyjsko-niemieckimi, badacz dziejów XX wieku (IHP RAN) i dr Wiktor Iszczenko (zastępca dyrektora IHP RAN). Opiekę nad projektem sprawuje dyrektor IHP RAN, członek rzeczywisty RAN, prof. Aleksander Czubarian.

Obok współpracy na płaszczyźnie uniwersyteckiej szczególnie ważnym rezultatem realizacji projektu było nawiązanie współpracy między nauczycielami historii i wiedzy o społeczeństwie w Polsce i w Rosji i ich współpraca przy przygotowaniu materiałów pomocniczych do nauczania historii polsko-rosyjskich relacji. Ma to też ogromne znaczenie niewymierne, gdyż wspólnie prowadzone prace w dużym stopniu także zmieniają sposób postrzegania się Polaków i Rosjan, a jeśli zmiany te dotyczą nauczycieli, to daje to podstawę do zmiany kształtowania młodzieży szkół gimnazjalnych i średnich. Ten wymiar projektu, który jest niemierzalny, może mieć jednak na przestrzeni lat bardzo duże znaczenie we wzajemnym postrzeganiu się Polaków i Rosjan oraz w spojrzeniu na relacje między oboma krajami na przestrzeni wieków.

W projekcie wzięły udział najlepsze szkoły licealne w Lublinie i na Lubelszczyźnie:

  1. I Liceum Ogólnokształcące im. Stanisława Staszica w Lublinie – p. Marek Chodowski,
  2. III Liceum Ogólnokształcące im. Unii Lubelskiej w Lublinie – p. Krzysztof Styczyński,
  3. IV Liceum Ogólnokształcące im. Stefanii Sempołowskiej w Lublinie – p. dr Grzegorz Gębka,
  4. V Liceum Ogólnokształcące im. Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie – p. Zbigniew Jakuszko,
  5. Liceum Ogólnokształcące im. Organizacji Narodów Zjednoczonych w Biłgoraju – p. dr Arkadiusz Jastrzębski.

Kilkakrotne wizyty polskich historyków w Moskwie były możliwe także dzięki życzliwości i pomocy ze strony ambasadora RP w Rosji, dra Wojciecha Zajączkowskiego, i niezmiernie życzliwej postawie pracowników Ambasady, w tym p. ministra Jarosława Książka i p. radcy Adama Sadownika.

W grudniu 2012 r. ukazała się broszura „Polska-Rosja: czy fatalizm wrogości? Materiały pomocnicze dla nauczycieli historii”, którą w wersji drukowanej można otrzymać w IEŚW, zaś jej wersja elektroniczna jest dostępna na stronie Instytutu. Jest to próbka i zapowiedź kolejnych materiałów, w tym konspektów lekcji i materiałów pomocniczych dla nauczycieli historii. Już w 2013 r. planujemy ukończyć część antologii tekstów źródłowych, wypisów z literatury i pomocy naukowych, poświęconą dziejom stosunków polsko-rosyjskich w XIX wieku. Dalsze etapy projektu obejmą prace nad częściami dotyczącymi historii przedrozbiorowej i dziejów XX wieku.

Projekt będzie kontynuowany w latach 2013-2015 dzięki grantowi NCN. Zarówno strona rosyjska, jak i polska zapowiedziały poszerzenie składu grup roboczych. Będziemy też korzystać z pomocy znakomitych konsultantów, wśród których, z polskiej strony, są najbardziej znani uczeni od lat zajmujący się problematyką rosyjską: prof. Andrzej Walicki, prof. Wiktoria Śliwowska, prof. Jerzy W. Borejsza i prof. Andrzej Nowak. Za najbardziej cenne uważamy kontynuowanie wspólnej pracy polskich i rosyjskich nauczycieli historii.