IEŚW, ul. Niecała 5, 20-080 Lublin, tel. +48 81 532 2907, iesw@iesw.lublin.pl

Historia Towarzystwa Instytutu Europy Środkowo-Wschodniej

Towarzystwo Instytutu Europy Środkowo-Wschodniej działa od 1991 roku na prawach stowarzyszenia jako organizacja pozarządowa prowadząca działalność na obszarze całej Polski. Siedzibą Towarzystwa jest Lublin.

Pierwsze posiedzenie grupy założycielskiej odbyło w siedzibie Lubelskiego Towarzystwa Naukowego w dniu 11 września 1991 roku. Jego celem było powołanie ośrodka naukowego zajmującego się badaniami nad Europą Środkowo-Wschodnią. Członkami założycielami Towarzystwa Instytutu Europy Środkowo-Wschodniej było 16 przedstawicieli obu lubelskich uniwersytetów – Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego oraz Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej: prof. dr hab. Jerzy Bartmiński, prof. dr hab. Urszula Borkowska OSU, dr hab. Henryk Gapski, prof. dr hab. Eugeniusz Gąsior, prof. dr hab. Marian Harasimiuk, prof. dr hab. Zbigniew Hołda, prof. dr hab. Jerzy Kłoczowski, prof. dr hab. Marcin Król, prof. dr hab. Michał Łesiów, prof. Wiesław Müller, prof. dr hab. Ziemowit Jacek Pietraś, prof. dr hab. Jan Pomorski, prof. dr hab. Edmund Prost, prof. dr hab. Jan Józef Rayss, dr Jan Skarbek, prof. dr hab. Elżbieta Wolicka. Uchwała o powołaniu Towarzystwa została podjęta w dniu 2 grudnia tego roku. Na tym samym posiedzeniu przyjęty został statut jednostki. Po złożeniu odpowiednich dokumentów Towarzystwo zostało zarejestrowane w dniu 13 grudnia 1991 roku. W dniu 9 stycznia 1992 roku wyłoniony został pierwszy Zarząd Towarzystwa, kierowany przez prof. Jerzego Kłoczowskiego. Od samego początku swego istnienia ideą Towarzystwa miało być podjęcie starań na rzecz powołania Instytutu Europy Środkowo-Wschodniej, wspieranego przez społeczną instytucję, jakim ma być Towarzystwo.

Od początku swego istnienia Towarzystwo funkcjonowało w oparciu o środki finansowe przyznawane wyłącznie z dotacji, darowizn oraz sprzedaży wydawnictw. Dotacje otrzymywane przez Towarzystwa miały charakter celowy i są przeznaczane były konkretne przedsięwzięcia badawcze tj.: realizację projektów badawczych, organizację konferencji naukowych, wydawanie książek, współprace i wymianę naukową i inne zadania naukowo-badawcze. Największa część funduszy w latach 1993-2004 pochodziła z budżetu Komitetu Badań Naukowych oraz UNESCO. Jedynie niewielką część dochodów w stanowiły od 1997 roku zyski z wynajmu części posesji przy ul. Niecałej 5 od Centrum „Luxmed”. W związku z realizacją projektu przebudowy i adaptacji zabytkowego dworku na nową siedzibę Towarzystwa naszej placówce przyznano środków finansowe (jako darowizny, dotacje) na właśnie ten cel.

Towarzystwo nie posiadało, zatem stałych źródeł finansowania dla obsługi administracyjnej. Poszczególne projekty koordynowane były na mocy umów zleceń lub umów-dzieło. Również księgowość Towarzystwa prowadzona była przez biuro księgowe Fast. W związku z tym zarząd podejmował przez wiele lat aktywne starania o stworzenie możliwości prawnych, które pozwoliłyby na sfinansowanie niezbędnych kosztów działania jednostki. W tej sprawie prowadzono rozmowy zarówno z władzami samorządowymi oraz szefami resortów: Spraw Zagranicznych (którzy z życzliwością odnosili się do działania naszego ośrodka), Komitetu Badań Naukowych oraz Ministerstwa Edukacji. Po wielu lat starań na mocy wspólnej decyzji Ministerstwa Spraw Zagranicznych oraz Komitetu Badań Naukowych została utworzona w ramach Instytutu Zachodniego Samodzielna Pracownia Badań Europy Środkowo-Wschodniej z siedzibą w Lublinie (od lipca 1997). Poprzez utworzenie w niej czterech etatów finansowych przez KBN, stanowiła ona aż do połowy 2002 roku znaczną pomoc dla funkcjonowania Towarzystwa. Przyjęte rozwiązanie uznawano jednak za przejściowe, gdyż nie zaspokajało ono potrzeb związanych ze skalą rozwoju Towarzystwa.

Od początku działalności Towarzystwa jego Zarząd szukał rozwiązań umożliwiających budowę trwałej formuły organizacyjnej, pozwalającej na pełną realizację zadań statutowych. W związku z tym podejmowano starania mające doprowadzić do powołania obok Towarzystwa, jednostki badawczo-rozwojowej powołanej przez Ministerstwo Spraw Zagranicznych i finansowanej ze środków Komitetu Badań Naukowych. Dzięki tym staraniom w rok 2001 powołany został Instytut Europy Środkowo-Wschodniej.

Jako organizacja działająca w sektorze NGO Towarzystwo zainicjowało powstanie Międzynarodowej Federacji Instytutów Europy Środkowo-Wschodniej, stanowiącej sieć organizacji pozarządowych z krajów regionu.

Polecamy

Redakcja: B. Jóźwik, M. Sagan
Okładka książki, 2.9kB
Eastern Poland. Development challenges (Plik PDF do pobrania)